300 Bin Kişilik Araştırma: Rutin Kan Testi Demans Riskini 15 Yıl Önceden Gösterebilir

Basit bir kan testi, Alzheimer ve diğer demans türlerinin gelişme riski hakkında yıllar öncesinden önemli ipuçları verebilir. Journal of Alzheimer's Disease dergisinde yayımlanan ve 316 binden fazla kişinin yaklaşık 15 yıl boyunca takip edildiği yeni bir araştırma, kandaki hemoglobin düzeyleri ile demans riski arasında dikkat çekici bir ilişki olduğunu ortaya koydu. Bulgulara göre, hemoglobin düzeyi düşük kişilerde demans riski %16, yüksek olanlarda ise %7 artıyor. Araştırmacılar, özellikle kadınlarda belirginleşen bu ilişkinin, beyin sağlığı ile genel fiziksel sağlık arasındaki güçlü bağlantıya işaret ettiğini belirtiyor.

Güney Kore'deki Dong-A Üniversitesi Tıp Fakültesi araştırmacıları tarafından yürütülen çalışma, rutin kan testlerinde ölçülen hemoglobin düzeylerinin uzun vadeli demans riskiyle ilişkili olabileceğini gösterdi. Kırmızı kan hücrelerinde bulunan ve oksijenin akciğerlerden dokulara taşınmasını sağlayan hemoglobin, genel sağlık durumunun değerlendirilmesinde kullanılan temel göstergelerden biri. Düşük hemoglobin düzeyleri genellikle anemiyle ilişkilendirilirken, yüksek düzeyler sigara kullanımı, dehidratasyon, akciğer ve kalp hastalıkları gibi farklı nedenlerden kaynaklanabiliyor.

Araştırmacılar, hemoglobin düzeyindeki değişikliklerin yalnızca kan hastalıkları açısından değil, uzun vadeli beyin sağlığı bakımından da önemli olabileceği görüşünde. Journal of Alzheimer's Disease dergisinde 23 Nisan 2026'da çevrim içi yayımlanan araştırmanın bulguları, Münih'te düzenlenen 39. Avrupa Nöropsikofarmakoloji Kongresi'nde (ECNP) de bilim dünyasıyla paylaşıldı.

Araştırmada, Güney Kore Ulusal Sağlık Sigortası Sistemi'nin sağlık tarama verilerinden yararlanıldı. Çalışmaya, 2004-2005 yıllarında rutin sağlık kontrolünden geçen 40 yaş ve üzerindeki 316.542 yetişkin dahil edildi. Demans tanıları, uluslararası hastalık sınıflandırma kodları (ICD-10) ve demans tedavisinde kullanılan ilaçların reçete kayıtları üzerinden belirlendi. Sonuçlar, hemoglobin düzeyi ile demans riski arasında doğrusal olmayan, her iki uçta risk artışıyla karakterize bir ilişki bulunduğunu gösterdi.

Araştırmada en düşük hemoglobin düzeyine sahip katılımcılarda, referans olarak alınan dördüncü hemoglobin grubuna kıyasla tüm nedenlere bağlı demans riskinin %16 daha yüksek olduğu saptandı. En yüksek hemoglobin düzeyine sahip grupta ise risk artışı %7 olarak hesaplandı.

Araştırmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, hemoglobin düzeyleri ile demans arasındaki ilişkinin hastalığın alt tiplerine göre farklılaşmasıydı.

Özellikle vasküler demansta, beş hemoglobin grubunun tamamında düzenli bir risk değişimi görülmemesi, ilişkinin karmaşık olabileceğini düşündürüyor.

Hemoglobin, beyin dokusuna oksijen taşınmasında kritik rol oynuyor. Beyin, enerji gereksinimi yüksek bir organ olduğu için yeterli oksijen desteğinin sürdürülmesi, sinir hücrelerinin normal işlevlerini yerine getirebilmesi açısından büyük önem taşıyor.

Düşük hemoglobin düzeyleri, dokulara taşınan oksijen miktarını azaltabilir. Bu durumun uzun dönemde beyin sağlığını olumsuz etkileyebileceği düşünülüyor.

Bununla birlikte, araştırmada bu mekanizmanın demans gelişimine doğrudan neden olduğu gösterilmedi. Yüksek hemoglobin düzeylerinin ise bazı durumlarda kanın akış özelliklerini etkileyebileceği ve dolaşım sistemiyle ilişkili sağlık sorunlarının göstergesi olabileceği biliniyor. Ancak bunların araştırmada saptanan demans riskini hangi ölçüde açıkladığı henüz net değil. Araştırmacılara göre hemoglobin düzeylerindeki anormallikler, demansa doğrudan neden olmaktan çok, beyin sağlığını etkileyebilen daha kapsamlı fizyolojik sorunların göstergesi olabilir.

Çalışmanın sorumlu araştırmacısı, Dong-A Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Bölümü'nden Dr. Hyun Soo Kim, bulguların hemoglobin ile demans arasında nedensel bir ilişki ortaya koymadığını özellikle vurguladı. Dr. Kim'e göre anormal hemoglobin düzeyleri, beyin sağlığı açısından önem taşıyabilecek genel fiziksel kırılganlığın görünür bir göstergesi olabilir.

Araştırmanın en önemli avantajlarından biri, hemoglobin ölçümünün dünya genelinde rutin sağlık kontrollerinin bir parçası olması. Özel görüntüleme yöntemleri veya yeni geliştirilen biyobelirteç testlerinin aksine, hemoglobin ölçümü ucuz, kolay ulaşılabilir ve sağlık kayıtlarında yaygın olarak bulunuyor.

Araştırmacılar, insanların düzenli sağlık kontrollerinde zaten yaptırdığı bir kan testinin, yıllar sonraki beyin sağlığı hakkında bilgi sağlayabilme olasılığının önemli olduğunu ve bu tür göstergelerin gelecekte demans riskinin daha kapsamlı değerlendirilmesine katkıda bulunabileceğini belirtiyor.

Demansın erken dönemde öngörülebilmesi, yaşlanan toplumlarda giderek daha önemli bir halk sağlığı hedefi haline geliyor. Ancak mevcut bulgular, hemoglobin ölçümünün tek başına demans tarama testi olarak kullanılmasını destekleyecek düzeyde değil. Buna rağmen 316 binden fazla kişiyi kapsayan uzun süreli takip, rutin kan parametrelerinin gelecekteki nörolojik hastalık riskleriyle ilişkisini araştırmak açısından önemli veriler sunuyor.

Araştırmanın Künyesi: Song JH, Kim HJ, Son M, ve ark. The association between hemoglobin level and risk of developing dementia. Journal of Alzheimer's Disease. 2026;111(4):1614-1624. DOI: 10.1177/13872877261443702

Kaynaklar ve Referanslar:

1- The association between hemoglobin level and risk of developing dementia

YAZIYI PAYLAŞ