Geçmeyen yorgunlukta uzman uyarısı
ABD'de yetişkinlerin büyük bölümü kronik bitkinlikle mücadele ederken, uzmanlar dinlenmeyle geçmeyen halsizliğin altında kansızlık veya tiroit gibi sağlık sorunlarının yatabileceğine dikkat çekiyor.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) Ulusal Sağlık İstatistikleri Merkezi'nin 2024 verilerine dayanan araştırması, 18 yaş ve üzeri 27 bin yetişkinin yüzde 71,5'inin dönemsel bitkinlik yaşadığını ortaya koydu. Çalışma, her 10 yetişkinden yaklaşık 7'sinin son 3 ay içinde en az bazı günlerde tükenmişlik hissettiğini, sık bitkinlik oranının ise yüzde 16,6 olarak kayıtlara geçtiğini gösterdi.
Karar'da yayınlanan habere göre, veriler cinsiyet ve yaş grupları arasındaki farkları da gözler önüne serdi. Kadınların yüzde 20'si çoğu gün veya her gün bitkinlik bildirdi; bu oran erkeklerde yüzde 13'te kaldı. En yüksek yorgunluk seviyesi 18-34 yaş aralığındaki genç yetişkinlerde görülürken, 65 yaş ve üzeri bireylerde en düşük oran saptandı. Sık bitkinlik yaşayanların yarısı günlük işlevlerinde zorluk çekerken, iş kısıtlılığı bildirenlerin oranı yüzde 36, sosyal faaliyetlerde engel yaşayanların oranı yüzde 29 oldu.
Tıp uzmanları, bu durumun basit bir uyku yetersizliğinden öteye geçtiğini belirtiyor. CDC, yorgunluğu dinlenmeyle tamamen düzelmeyen fiziksel veya zihinsel tükenmişlik olarak tanımlıyor. Cleveland Clinic'ten iç hastalıkları uzmanı Marianne Sumego, "Sürekli devam eden yorgunluk yalnızca yoğun geçen günlerle açıklanamayabilir. Uyku bozuklukları, kansızlık, tiroit sorunları, depresyon ve kaygı gibi durumlar bitkinliğe eşlik edebiliyor" dedi. Mayo Clinic hekimleri de geçmeyen bitkinliğin ilaç kullanımı veya diğer sağlık sorunlarıyla bağlantılı olabileceğine işaret etti. Uzmanlar, yaşam tarzı değişikliklerine rağmen haftalarca süren halsizlikte mutlaka bir sağlık profesyoneline başvurulmasını öneriyor.
Türkiye'de ABD ile birebir aynı yöntemle yapılmış ulusal bir çalışma bulunmasa da bölgesel araştırmalar dikkat çekici sonuçlar sunuyor. Hacettepe Üniversitesi'nin 2022'de 20-40 yaş arası 476 sağlıklı yetişkinle yürüttüğü çalışmada, Chalder Yorgunluk Ölçeği'ne göre yorgunluk oranı yüzde 27,7 ile yüzde 39,5 arasında çıktı; kadınların puanları erkeklerden yüksek belirlendi. İstanbul'da pandemi döneminde 3 bin 672 kişiyle yapılan bir başka araştırmada ise katılımcıların yüzde 64,1'i psikolojik yorgunluk kategorisinde yer aldı. Uzmanlar, farklı örneklem ve ölçüm teknikleri nedeniyle bu verilerin ABD ile doğrudan kıyaslanamayacağını vurguladı.
Kronik yorgunlukla mücadelede tek bir mucize besin bulunmadığını belirten sağlık otoriteleri, demir, B12 vitamini, folat, magnezyum ve protein açısından zengin dengeli bir diyetin faydalı olduğunu ifade ediyor. Demir kaynağı olarak kırmızı et, yumurta, mercimek, nohut, kuru fasulye, pekmez ve ıspanak önerilirken, bitkisel demirin emilimini artırmak için C vitamini içeren portakal, mandalina, kivi, çilek, biber ve domates tüketimi tavsiye ediliyor. B12 vitamini için et, balık, süt ve yoğurt; folat için koyu yeşil yapraklı sebzeler ve avokado; magnezyum için badem, fındık, kabak çekirdeği ve tam tahıllar öne çıkıyor. Protein kaynağı olarak yumurta, yoğurt, balık, tavuk ve baklagiller önerilirken, enerji dengesini korumak için yulaf, bulgur ve esmer pirinç gibi kompleks karbonhidratlar ile somon, sardalya, uskumru ve ceviz gibi omega-3 kaynakları beslenmeye dahil edilmeli.
TürkAta Haber Ajansı